Bevrijd Saadia Mosbah! 66-jarige humanitaire werker in willekeurige detinentie in Tunesië

Het werk van Saadia binnen de Tunesische context

Saadia Mosbah is een Tunesische humanitaire werker en prominente activist, algemeen erkend om haar uitgesproken inzet voor raciale gelijkheid, discriminatiebestrijding, migrantenrechten en de rechten van zwarte gemeenschappen in Tunesië. In 2013 richtte zij de Mnemty Associatie op, die zij momenteel mede leidt en die zich inzet voor de bestrijding van raciale onrechtvaardigheden, de ondersteuning van slachtoffers van discriminatie en racistisch geweld, en de bevordering van een inclusief en waardig maatschappelijk debat. Zij blijft zich actief inzetten voor de strijd tegen raciale onrechtvaardigheid en voor de bescherming van de rechten van mensen op de vlucht in Tunesië en daarbuiten.

Na een haatdragende en racistische campagne van de Tunesische president Kais Saied in februari 2023, met retoriek over het “beschermen van de demografische samenstelling van de Tunesiërs tegen een Afrikaanse invasie”, oproepen tot uitzetting en beschuldigingen van een ‘samenzwering achter de aanwezigheid van Afrikaanse migranten in Tunesië’, een discours dat Tunesië buiten zijn geografische en historische context plaatst, volgde een wijdverspreide repressie. Racistische groeperingen die eerder waren gevormd werden actiever en breidden hun activiteiten en aanhang uit. Mnemty speelde, samen met andere maatschappelijke organisaties, een belangrijke rol in de bestrijding van discriminerende verhalen en het geweld dat werd uitgeoefend op migranten van kleur. De organisatie stond solidair met ontheemde en kwetsbare mensen en riep op tot de toepassing van Wet nr. 50 die discriminatie strafbaar stelt.

Arrestatie en veroordeling

Op 7 mei 2024 werd mevrouw Mosbah door de Tunesische autoriteiten thuis gearresteerd in het kader van een gerechtelijk onderzoek gericht op de Mnemty Associatie, met name met betrekking tot de financiering van activiteiten ter ondersteuning van mensen op de vlucht en ter bestrijding van rassendiscriminatie.

Op diezelfde dag doorzochten wetshandhavers het hoofdkantoor van de organisatie en de woning van mevrouw Mosbah in Tunis. Saadia werd in voorlopige hechtenis geplaatst in de vrouwengevangenis van Manouba in het noorden van het land. Verschillende leden van de organisatie werden in de dagen en weken daarna ook opgeroepen, verhoord, aan een reisverbod onderworpen en later vervolgd op ongegronde financieel-strafrechtelijke beschuldigingen, hoewel zij niet werden gevangenhouden.

In de maanden na haar arrestatie verlengde de officier van justitie bij de rechtbank van eerste aanleg van Tunis haar voorlopige hechtenis herhaaldelijk. Op 22 december 2025 begon haar proces voor de strafkamer van dezelfde rechtbank, samen met andere leden van de Mnemty Associatie.

In maart 2025 concludeerde een door de rechtbank aangesteld financieel deskundigenrapport dat de financiering van de organisatie wettig, transparant en beperkt van omvang was, wat de beschuldigingen van geld witwassing tegen mevrouw Mosbah rechtstreeks tegenspreekt. Op basis van deze bevindingen is haar gevangenschap algemeen veroordeeld als willekeurig.

Naast dit gebrek aan bewijs lijkt de arrestatie en veroordeling van Saadia Mosbah deel uit te maken van een breder patroon gericht op actoren uit het maatschappelijk middenveld. Als prominente activist en oprichter van een antiracismeorganisatie heeft haar vervolging ernstige bezorgdheid gewekt over de geracialiseerde criminalisering van zowel zwarte gemeenschappen als degenen die hun rechten verdedigen. Dit patroon heeft veel waarnemers ertoe gebracht haar detentie te beschouwen als willekeurig en politiek gemotiveerd.

Op 19 maart 2026 veroordeelde de rechtbank van eerste aanleg van Tunis Saadia Mosbah tot acht jaar gevangenisstraf en een boete van meer dan TND 120.000 — ongeveer EUR 36.000. Zij werd samen met acht andere medewerkers en medewerkers van Mnemty vervolgd op ongegronde financieel-strafrechtelijke beschuldigingen in verband met hun mensenrechtenwerk. De andere leden werden veroordeeld tot gevangenisstraffen van één tot drie jaar, boetes tussen TND 15.000 en TND 65.000, en aanvullende sancties waaronder een vijfjarige schorsing van hun stemrecht.

Omstandigheden van gevangenschap 

Gedurende haar voorlopige hechtenis meldde Saadia Mosbah ontoereikende gevangenisomstandigheden. Na bijna twee jaar in de vrouwengevangenis van Manouba werd zij overgeplaatst naar de gevangenis van Belli in de gouvernoraat van Nabeul, een andere stad ver van haar familie, waardoor bezoeken door familieleden en advocaten bemoeilijkt worden. In september en oktober 2025 maakte zij melding van beperkte toegang tot drinkwater, beperkingen op het ontvangen van boeken en beperkingen op familiebezoek.

Zij lijdt aan hypertensie, jicht en andere gezondheids- en mobiliteitsproblemen. Zij meldt dat een gevangenisbewaker haar herhaaldelijk racistische beledigingen en spot heeft toegevoegd, een van haar medische afspraken heeft geblokkeerd en haar in februari 2026 lichamelijk heeft aangevallen.

Internationale mobilisatie

Verschillende internationale en regionale mensenrechtenorganisaties hebben de willekeurige detentie en veroordeling van Saadia Mosbah sterk veroordeeld, waaronder Amnesty International, Frontline Defenders, de Internationale Federatie voor Mensenrechten (FIDH) en de Wereldorganisatie tegen Foltering. Andere actoren, zoals Human Rights Watch, het Tunesisch Forum voor Economische en Sociale Rechten en CIVICUS, hebben ernstige bezorgdheid geuit en haar vervolging aan de kaak gesteld als onderdeel van een bredere aanslag op het maatschappelijk middenveld en mensenrechtenverdedigers in Tunesië.

Onze eisen

Wij roepen op tot:

• De onmiddellijke en onvoorwaardelijke vrijlating van Saadia Mosbah;
• Volledige eerbiediging van haar fundamentele rechten, waaronder toegang tot adequate en tijdige gezondheidszorg;
• Verantwoording voor haar willekeurige detentie en voor eventuele handelingen van wrede, onmenselijke of vernederende behandeling die zij heeft ondergaan, naast een eerlijke, onafhankelijke en onpartijdige herziening van de gerechtelijke procedures tegen haar en de 8 leden van Mnemty;
• De toepassing van Wet nr. 50 die alle vormen van discriminatie en geweld strafbaar stelt.
• Eerbiediging van het internationaal mensenrechtenrecht en van internationale en regionale verdragen ter bescherming van de rechten van mensen op de vlucht in Tunesië, waaronder migranten, asielzoekers en vluchtelingen, alsook de verplichting niet-discriminatie, waardigheid, toegang tot bescherming en waarborgen tegen willekeurige detentie, collectieve uitzetting en andere mensenrechtenschendingen te garanderen, in overeenstemming met de internationale verplichtingen van Tunesië.

Alle staten dienen het toepasselijk internationaal mensenrechtenrecht te eerbiedigen en de naleving ervan te waarborgen, en de bescherming van mensenrechtenverdedigers onder alle omstandigheden te garanderen. Zij hebben de plicht om de rechten te handhaven en te beschermen van degenen die zich inzetten voor gerechtigheid, gelijkheid en menselijke waardigheid.

Saadia Mosbah is een toegewijde humanitaire werker en mensenrechtenverdediger die haar leven heeft gewijd aan de ondersteuning van gemarginaliseerde gemeenschappen en de bestrijding van rassendiscriminatie in Tunesië. Humanitaire werkers moeten altijd en overal worden beschermd.